Мия тамыры және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепараттарының қорғасын ацетатымен уыттану кезіндегі салыстырмалы әсері

АННОТАЦИЯ

Зертеу мақсатымия тамыры және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепараттарының қорғасын ацетатымен уыттану кезіндегі салыстырмалы әсері.

Рувимин-фитопрепаратының емдік әсерінен 55,2%-ға өсіп, жоғарлау деңгейі МТСЭ емдік тобына қарағанда 25%-ға тең болды. Дәрілік түйе жоңышқа фитопрепаратының 25мг/кг мөлшеріндегі әсерінен 34%-ға жоғарылап, ал 50 мг/кг мөлшеріндегі әсерінен өсу деңгейі ем алмаған топқа қарағанда 65,5%-ға тең болып, бақылау топтың көрсеткішіне жақындай түсті. Зерттеу барысында алынған нәтижелер, мия және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепараттарының емдік әсерінен қорғасын ацетатымен уыттанған егеуқұйрықтардағы эритроциттердің жалпы мембрана тұрақтылығының өсуі жоғары деңгейде орын алып, олардың мембрана тұрақтандырғыштық қасиетін көрсететіні анықталды.

Қорғасын ацетатының уытты әсерінен эритроциттердегі, қанның сары суындағы уытты орта молекулалардың, мөлшері мен лейкоцитарлы уыттану көрсеткіші, тәжірибелік топта бақылау топпен салыстырғанда екі және төрт есеге дейін жоғарылады.

Кілт сөздер: қорғасын, мия тамыры, түйе жоңышқа фитопрепараттары, белсенділігі.

Кіріспе:Бауырдың антиасқын тотықтық қорғанысы миға қарағанда едәуір жетілген болып шықты. Әдебиетте көрсетілген ағзаға әсер етуші иондаушы сәуленің, пестицидтердің, нитраттардың, қорғасын және кадмий тұздарының әсерінен пайда болған ауытқулардың патогенезінде антитотықтық жүйенің маңызы жоғары екендігін анықтады. Кейбір авторлар химия өндірісіндегі жұмысшылардың қанының сарысуында малондық диальдегидтердің құрамы бойынша липидтердің асқын тотығу деңгейін анықтай отырып, тотығу антитотығу теңдігінің ЛАТ жағына қарай жоғарлауын және ЛАТ деңгейімен түзелетін микроциркуляцияның айқын бұзылыстарын анықтады[1,2,3].

Зертеу мақсатымия тамыры және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепараттарының қорғасын ацетатымен уыттану кезіндегі салыстырмалы әсері

Зертеу әдістері.Эритроциттердің функционалды көрсеткіштері мен мембрана тұрақтылығын келесі формулалар бойынша анықтадық [1,2].

Эт Нвт КТКт

  1. ЭФК - Эб+Нвб+КТК6

3

Бұл жерде: ЭФК-эритроциттердің функционалды көрсеткіші; Э-эритроцит- тер; Нв - гемоглобин; ҚТК - қанның түсті көрсеткіші.

СГб 1 САТГб [ МГб

  1. ЭМТ - СГт САТГт МГт ;

Бұл жерде: ЭМТ-Эритроциттердің мембрана тұрақтылығы СГ- спонтан-ды гемолиз; САТГ- сутекті асқын тотығу гемолизі; МГ - механикалық гемолиз.

Зерттеу нәтижелері .Қорғасынның уытты әсерінен тәжірибелік егеуқұйрықтардың қызыл қан жүйесі депрессиялық жағдайға тап болып, онда гипохромды анемия орын алды.

Осы жағдайды ескере отырып зерттеуге алынған фитопрепараттардың тиімділігіне дұрыс баға беру үшін, қорғасын ацетатымен уыттанған егеуқұйрықтардың қанындағы эритроциттердің функционалды көрсеткіштерін (ЭФК) зерттеу барысында алынған мәліметтер (1-шы кестеде) көрсетілгендей зерттеудің 10-шы тәулігінде 0,72±0,04 шб құрды, бұл көрсеткіштің мәні бақылау тобында 1,0±0,06 шб көрсетіп, яғни ЭФК-ның төмендеу деңгейі 28%-ға тең болды.

Бұл ксенобиотикпен уыттанған жануарларды мия тамыры сулы экстрактысымен (МТСЭ)10 күн бойы емдегенде ЭФК-нің мәні ем алмаған тобына қарағанда 18%-ға жоғарылады, ал осы топтағы жануарларға рувимин-фитопрепаратын қолданғанда өсу деңгейі ем алмаған тобына қарағанда 33,3% құрап, дәрілік түйе жоңышқа сулы экстрактысының (ДТЖСЭ)25мг/кг мөлшеріндегі әсерінен 15%-ға, ал 50мг/кг мөлшеріндегі әсерінен өсу деңгейі ем алмаған топқа қарағанда 38%-ға жоғарылап бақылау топтың көрсеткішіне жақындай түсті. Сонымен, қорғасын ацетатымен уыттанған егеуқұйрықтарға мия және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепараттарын ем ретінде қолданғанда МТСЭ-на қарағанда фитопрепарат-рувиминнің, ДТЖСЭ-ның 25мг/кг мөлшеріндегі әсерінен 50мг/кг мөлшеріндегі емдік әсері-нің тиімділіктері жоғары деңгейде орын алып, эритроциттердің функционалды қасиеттерін жоғарылауы анықталды.

Кесте 1- Мия тамыры және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепаратының қорғасын ацетатымен уыттанған жануарлардың қанындағы эритроциттердің жалпы функционалды көрсеткішіне әсері

Топтар

Көрсеткіштер

Эритроциттердің жалпы функционалды көрсеткіші

% бойынша

Бақылау тобы (БТ)

1,0±0,06

100

Қорғасын ацетаты (ҚА) (5%-100мг/кг)

0,72±0,04*

72

ҚА+ мия тамырының сулы экстрактысы (МТСЭ 30мг/кг)

0,85±0,05*

85

ҚА+рувимин 30мг/кг

0,96±0,06*,

96

ҚА+ дәрілік түйе жоңышқа сулы экстрактысы 25мг/кг (ДТЖСЭ)

0,83±0,05*

83

ҚА+ДТЖСЭ 50мг/кг

0,99±0,06*,**,***

99

Ескерту:

1 *р<0,05- бақылау топпен салыстырған дәлдік көрсеткіші;

2 **р1<0,05- қорғасынмен уыттанған топпен салыстырған дәлдік көр-ші;

3 ***р2<0,05 - МТСЭ және ДТЖСЭ мен салыстырған дәлдік көрсеткіші.

Жоғарыда айтылғандай қорғасын ацетатымен уыттанған жануарлардағы эритроциттердің мембранасының тұрақтылығы бақылау топпен салыстырғанда 41%-ға төмендеп, бұл ксенобиотиктің әсерінен қызыл қан жасушаларының био-логиялық мембранасының тұрақтылығының төмендеуі, липидтердің асқын то-тық өнімдерінің шамадан тыс топтасуының арқасында антитотықтырғыш жүйе-сінің депрессиялық жағдайға тап болғанын өзара байланыстылық көрсеткіштері мен дәлелденген болатын (r1 =+0,69±0,07, r2=-0,58±0,04).

Осы жағдайларды ескере отырып, қорғасын ацетатымен уыттанған жануар-лардың қанындағы эритроциттердің мембрана тұрақтылығына (ЭМТ) зерттеуге алынған дәрілік фитопрепараттардың емдік әсерлерінің белсенділігін салыс-тырмалы түрде анықтадық.

Зерттеу нәтижелері (2-шы кестеде) көрсетілгендей, қорғасын ацетатының уытты қасиетінің әсерінен тәжірибелік жануарлардың қанындағы эритроциттердің жалпы мембрана тұрақтылығы 42%-ға төмендеп, мия тамыры сулы экстрактысымен 10 күн емдегенде, емдік әсерінен бұл көрсеткіштің деңгейі ем алмаған тобына қарағанда 24,1%-ға жоғарылады.

Кесте 2- Мия тамыры және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепараттарының қорғасын ацетатымен уыттанған егеуқұйрықтардағы эритроциттердің мембрана тұрақтылығына әсері

Топтар

Көрсеткіштер

Эритроциттердің мембрана тұрақтылығының көрсеткіші (шб)

% бойынша

Бақылау тобы (БТ)

1,0±0,06

100

Қорғасын ацетаты (ҚА) (5%- 100мг/кг)

0,58±0,03*

58

ҚА+МТСЭ 30мг/кг

0,72±0,01*,**

72

ҚА+рувимин 30мг/кг

0,90±0,05*,**,***

90

ҚА+ ДТЖСЭ 25мг/кг

0,78±0,01*,**

78

ҚА+ ДТЖСЭ 50мг/кг

0,96±0,05*,**,***

96

Ескерту:

1 *р<0,05-бақылау топпен салыстырған дәлдік көрсеткіші;

2 **р1<0,05- қорғасынмен уыттанған топпен салыстырған дәлдік көр-ші;

3 ***р2<0,05- МТСЭ және ДТЖСЭ мен салыстырған дәлдік көрсеткіші.

Рувимин-фитопрепаратының емдік әсерінен 55,2%-ға өсіп, жоғарлау деңгейі МТСЭ емдік тобына қарағанда 25%-ға тең болды. Дәрілік түйе жоңышқа фитопрепаратының 25мг/кг мөлшеріндегі әсерінен 34%-ға жоғарылап, ал 50 мг/кг мөлшеріндегі әсерінен өсу деңгейі ем алмаған топқа қарағанда 65,5%-ға тең болып, бақылау топтың көрсеткішіне жақындай түсті. Зерттеу барысында алынған нәтижелер, мия және дәрілік түйе жоңышқа фитопрепараттарының емдік әсерінен қорғасын ацетатымен уыттанған егеуқұйрықтардағы эритроциттердің жалпы мембрана тұрақтылығының өсуі жоғары деңгейде орын алып, олардың мембрана тұрақтандырғыштық қасиетін көрсететіні анықталды.

Қорғасын ацетатының уытты әсерінен (2-ші кестеде) көрсетілгендей, эритроциттердегі, қанның сары суындағы уытты орта молекулалардың, мөлшері мен лейкоцитарлы уыттану көрсеткіші, тәжірибелік топта бақылау топпен салыстырғанда екі және төрт есеге дейін жоғарылады.

Қорытынды

  1. .Қорғасын ацетатымен уыттанған жануарларды мия тамыры сулы экстрактысымен 10 күн бойы емдегенде эритроциттердің функционалды көрсеткіштерінің мәні ем алмаған тобына қарағанда 18%-ға жоғарылады, ал осы топтағы жануарларға рувиминді қолданғанда өсу деңгейі 33,3% құрап, дәрілік түйе жоңышқа сулы экстрактысының 25мг/кг мөлшеріндегі әсерінен 15%-ға, ал 50мг/кг мөлшеріндегі әсерінен өсу деңгейі ем алмаған топқа қарағанда 38%-ға жоғарылап бақылау топтың көрсеткішіне жақындай түсті.
  2. . Қорғасын ацетатының уытты қасиетінің әсерінен тәжірибелік жануарлардың қанындағы эритроциттердің жалпы мембрана тұрақтылығы 42%-ға төмендеп, мия тамыры сулы экстрактысымен 10 күн емдегенде, емдік әсерінен бұл көрсеткіштің деңгейі ем алмаған тобына қарағанда 24,1%-ға жоғарылады. Рувиминнің емдік әсерінен 55,2%-ға өсіп, жоғарлау деңгейі МТСЭ емдік тобына қарағанда 25%-ға тең болды. Дәрілік түйе жоңышқа фитопрепаратының 25мг/кг мөлшеріндегі әсерінен 34%-ға жоғарылап, ал 50 мг/кг мөлшеріндегі әсерінен өсу деңгейі ем алмаған топқа қарағанда 65,5%-ға тең болып, бақылау топтың көрсеткішіне жақындай түсті.

ЛИТЕРАТУРА

  1. 1.Матюшин Б.Н., Логинов А.С. Активные формы кислорода: токсическое действие и методические подходы к лабораторному контролю при поражении печени // Клин лабор. Диагност. 1996 - №4 - С.51.
  2. 2.Орманов Н.Ж., Әділбекова Д.А.,Жұмабаев У.А., Қорғанбаева З.С. Эритроциттердің функционалды және тұрақты көрсеткішін анықтау әдістері және олардың қалыпты, патологиялық жағдайларда өзгеруіне препараттардың дәреметтілігін зерттеу.// Инф.лист №33- 06.-Шымкент, 2006. 6 с.
  3. 3 .Орманов Н.Ж., Әділбекова Д.А.,Жұмабаев У.А., Қорғанбаева З.С. Ағзаның қанындағы уытты көрсеткішін анықтау әдісі және оның мәнінің патологиялық жағдайларда өзгеруіне препараттардың әсері.// Инф.лист №32-06.-Шымкент, 2006. 7 с.
Жыл: 2015
Қала: Шымкент
Категория: Медицина