Аймақтық терапиялы> қызметтщ жүректің ишемиялы> ауруымен ауыратын науқастарға диагностикалық - емдік және реабилитациялы> көмек көрсетудегі рөлі

XXI ғасырда атеросклерозға байланысты туындайтын жүрек-қан тамырлар жүйесі ауруларыны; жүрек инфаркті, инсульт сияқты асқынулары өлім және мүгедектікке әкеліп соқтыратын себептерді; ішінде алдыңғы шепте түр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау үйымының (ДДСҰ) деректеріне сәйкес Ресей жүрек-қан тамырлар жүйесі аурулары, соның ішінде жүректің ишемиялық ауруынан туындайтын өлім оқиғасы (55%) бойынша бірінші орын алады [1]. Жүректің ишемиялық ауруымен (ЖИА) ауыратын науқастардың ішінде еңбекке қабілетті жастағы жас пациенттер қатары көбеюі және аурудың алғашқы белгісі жіті жүрек инфаркті сипатында жиі байқалуы біздің республикамыздың да дәрігерлерін қатты алаңдатып отыр [2]. Соңғы жылдары аурудың тууына себеп болатын қатерлі факторларды (ҚФ) ерте анықтау мен оларды болдырмауға көп көңіл бөлінеді. Бүл әр науқасқа жеке жүректің ишемиялық ауруының біріншілік және екіншілік профилактикалық шаралары мен емдеудің ең тиімді әдісін таңдауға негіз болады.

Жүректің ишемиялық ауруында қатерлі факторларды клиникалық болжамдық түрғыда бағалау үшін 4 топқа бөледі: 1) эсер ету деңгейін төмендетуге немесе толық тоқтатуға бағытталған профилактикалық шаралар аурудың асқыну оқиғасын азайтатыны дэлелденген қатерлі факторлар (темекі шегу, төменгі тығыздықты липопротеидтер деңгейі жоғарылығы, артериялық гипертония, тромбогенді факторлар); 2) оларға бағытталған профилактикалық шаралар аурудың асқыну оқиғасын азайтуы мүмкін қатерлі факторлар (қант диабеті, дене белсенділінің төмендігі, жоғарғы тығыздықты липопротеидтер деңгейі төмендеуі, семіздік); 3) ЖИА даму қаупі жоғарылауымен қосарлана жүретін жэне оларды модификациялау аурудың асқыну жиілігін төмендететін ҚФ (психикалық-элеуметтік, қан сарысуындағы үшглицеридтер, липопротеидтер, гомоцистеин деңгейлерінің жоғарылауы, ішімдікке салыну); Қатерлі факторлардың бүл үш тобын модифицирленетін ҚФ деп біріктіреді. Ал 4 топқа модифицирленбейтін ҚФ жатады: жасы, жынысы, отбасылық анамнезі. Диета эртүрлі қатерлі факторларға эртүрлі деңгейде эсер етуі мүмкін, сондықтан оның жүректің ишемиялық ауруының алдын алуда алатын орны ерекше.

Барлық елдерде қолға алынған жүрек-қан тамырлар жүйесі ауруларын ерте анықтауға бағытталған мацсаттық бағдарламалар жүректің ишемиялық ауруының қатерлі факторларын ерте анықтауды жақсартып отыр. Дегенмен, жас пациенттер ішінде жіті жүрек инфаркті, әсіресе оның сол жақ қарыншаның жіті аневризмасымен асқынуы өте жиі кездеседі. Бул жағдай емханалардағы аймақтық терапиялық қызмет көрсету сапасын жақсартуға ерекше көңіл бөлу қажеттігін көрсетеді. Жіті жүрек инфарктінің алғашқы 2 сағаты ішіндегі науқастар өлімі өте жоғары (50 %-ға жуық) болғандықтан госпиталға дейінгі кезеңдегі науқастарға көмек көрсету сапасының маңыздылығы ерекше. ЖИА классикалық белгілерімен бірге атипиялық түрде де (мысалға, ауырсынусыз, аритмиялық) кездесуі мүмкіндігін естен шығармаған жөн. Клиникалық тәжірибеде жүректің ишемиялық ауруының абдоминалді, псевдоастматоидты және церебралді түрлері кездесетіні бізге жақсы белгілі.

Қазіргі кездегі емханалық кезеңде жүректің ишемиялық ауруының негізгі және ең жиі қолданылатын диагностикалық әдісі электрокардиография (ЭКГ) болып табылады. Сол себепті бул әдіске аймақтық терапевт кез келген уақытта қол жеткізе алатындай жағдай жасалуы қажет. Міндетті түрде ЭКГ қолдану аймақтық терапиялық қызметтің ережесіне айналуына тиіс. Гис бутақшасының сол жақ тармағының толық блокадасы сияқты ЭКГ арқылы диагнозды анықтау қиындық тудыратын жағдайларда аурудың клиникалық симптоматикасы бар науқастарды ауруханаға жатқызу туралы дурыс шешім қабылдаған жөн. Эхокардиография жасау мүмкіншілігі бар емханаларда бул әдіс жіті коронарлық синдром диагнозын қоюда маңыздырақ орын алуы қажет.

Стационар дәрігерлері мен емханалар және амбулаториялар дәрігерлері арасындағы байланысқа көп көңіл бөлінгені жөн. Науқасты стационардан шығару алдында жақын аралықтағы асқынулар туу қаупі бағалануы қажет. Қолайсыз болжам жасауға науқастың егде жаста болуы, әйел адамдар, қайталанған миокард инфаркті немесе анамнезінде узақ уақыт стенокардия байқалуы, артериялық гипертония, қант диабеті, темекі шегу негіз болады. Сонымен қатар, қан айдау фракциясы анықталады, дене жүктемесімен сынамалар (стресс - ЭхоКГ) жэне коронарография жүргізіледі. Миокард инфарктімен ауырған науқастарға жүректің вегетативтік реттелу күйі мен қарыншалық аритмия туу қаупі бар күйлер бағаланады. Қан айдау фракциясы 40 %-дан төмен болуы қолайсыз болжам жасауға негіз болады. Асқынбаған миокард инфарктімен науқастарға асқынулар туу қаупін бағалау жэне болжам жасау үшін негізгі эдіс аурудың үшінші аптасында дене жүктемесімен сынама жасау болып табылады.

Миокард инфарктімен ауырған науқасты реабилитациялау - науқастың денсаулығын түзетуге жэне еңбекке қабілеттілігін қалпына келтіруге бағытталған медициналық, элеуметтік шаралар жиынтығы. Бул тек медициналық ғана емес, сонымен бірге психологиялық, элеуметтік жэне кэсіби факторларды қурайды. Миокард инфаркті узақтығы жүректің зақымдалу ауқымы мен аурудың ағымдық ауырлығына байланысты уақытша еңбекке жарамсыздыққа экеледі. Қолайсыз клиникалық болжам жасалған науқастарға мүгедектілік беріледі. Миокард инфарктісімен ауырған науқастардың еңбекке жарамдылығын бағалауда стенокардияның болуы, оның ауырлық дэрежесі (функционалдық класс - ФК), миокардтың жиырылу қабілеті, жүрек жетіспеушілігі белгілерінің болуы жэне оның ауырлық дэрежесі, аритмия болуы, оның түрі, ауырлығы, коронарлық артериялардың тарылу дэрежесі, олардың саны, жүрек аневризмасы болуы ескеріледі.

Миокард инфарктісімен ауырған науқастарды реабилитациялау жүректің ишемиялық ауруының екіншілік профилактикасының негізгі эдісі болып табылады. Инвазивті емдік эдістерді (коронарлық артерияларды стентирлеумен бірге жасалатын ангиопластика, аорта-коронарлық шунтирлеу - АКШ) қолдануды қажет ететін науқастар саны көбеюі салдарынан жүрек-қан айналу жүйесі ауруларымен ауыратын науқастарды реабилитациялау жүйесін қуру қажеттілігі артып отыр. Дегенмен, кэсіби алаңдардың, дэрігерлер мен медициналық бикелердің жетіспеуінен емханалар базаларында реабилитациялық бөлімшелер қуру қиын. Асқынбаған миокард инфарктімен науқастар үшін реабилитация негізі науқасты ертерек белсендіру болып табылады. Пациенттерге эртүрлі реабилитация түрлері қолданылады: физикалық (емдік дене тэрбиесі, сауықтыру гимнастикасы, тренажерлар, емдік жүзу), психологиялық (психологпен сабақтар, психотерапевт кеңестері), терапиялық. Реабилитация процесінің эр кезеңінде кардиолог, реабилитолог жэне аймақтық терапевт функционалдық, зертханалық бацылауды бірлесе жүзеге асырады.

 

ӘДЕБИЕТТЕР

  1. 1. Оганов Р.Г. Вклад сердечно-сосудистых и других неинфекционных заболеваний в здоровье населения России / Р.Г. Оганов, Г.Я. Масленникова // Сердце. 2003. - Т. 2. - № 2. - С. 58-62.
  2. 2. Булешов М.А., Каусова Г.К. К стратегии снижения смертности от сердечно-сосудистых заболеваний в Казахстане// Материалы международной-практической конференций «Формирование здорового образа жизни - главная стратегия Казахстана» 3-4 декабря 2009 года.-Алматы, С 193-194.
Жыл: 2012
Қала: Шымкент
Категория: Медицина