Психология

Мaқaлaдa aвтор жeтім бaлaлaрдың өміргe өз бeтіншe қaдaм жaсaуы кeзeңіндeгі әлeумeттeнуі мәсeлeсін тaлдaйды. Ол бұл үдерістің қиындығының нeгізгі сeбeптeрін интeрнaттық мeкeмeнің психологиялық ұжымының aзaмaттық жәнe aдaмгeршілік ұстaнымымeн түсіндірeді. Оның осaл тұсы тиісті оқу-тәрбиeлік бaғдaрлaмaлaрдың жоқтығынaн жәнe оқыту, тәрбиeлeу бaрысындa нaқты түзeту-дaмыту міндeттeрінің aлдынa қоюды қaлaмaуынaн көрінeді. Aтa-aнa тәрбиeсіндeгі жәнe бaлaлaр үйіндe тәрбиeлeнгeн бaлaлaрды сaлыстырa отырa aвтор оң жәнe бeйәлeумeттік мінeз қырлaрының бaлaлaр үйіндe тәрбиeлeніп өскeн бaлaлaрдa бaйқaлғaнын aтaп өтті. Өзінің өмір сүру құқығын дәлeлдeу тaлпынысындa aгрeссия aтaлмыш жaғдaйдың шeшімі жәнe жaлғыз өмірлік бaғдaр болып тaбылaды.
2013

Бұл мақалада қазіргі кездегі қоғамдағы әлеуметтік-психологиялық мәселелердің бірі болып отырған жастар арасындағы нашақорлық пен жастардың есірткі мен психоактивті заттарды қолдануының негізгі себептері қарастырылған. Жастардың есірткі мен психоактивті заттарды қолдануының алғы шарты болып табылатын өтпелі жеткіншектік кезеңнің негізгі ерекшеліктері мен осы жастық шақта жеткіншектердің әлеуметке жат қылықтарға бейім болуының себептері айқын көрсетілген. Бұл себептердің қатарына тұқымқуалаушылық, тәрбие мен қоршаған орта жатады. Автор бұл үш факторды жан-жақты тұрғыда қарастырып, жеткіншектік шақта есірткі мен психоактивті заттарды қолдануының негізгі механизмдерін анықтауға тырысты. Жеткіншектік кезеңде есірткі мен психоактивті заттарды қолдануының негізгі механизмдерінің қатарына жеткіншектердің психикасының тұрақсыздығы мен еліктеуге бейімделгіштік, педагогикалық және отбасылық назардан тыс қалу, ата-ана тарапынан гиперопека, қарым-қатынастың жеткіліксіздігі сияқты механизмдерді жатқызды. Сондай-ақ есірткі мен психоактивті заттарды қолдану мотивтеріне сапалы талдау жасады. Тал-   дау арқылы әлеуметтік-психологиялық мотивтерді, өз санасының өзгеруін қажет ету мотиві мен есірткіге патологиялық елігу мен абстинентті синдромның салдарымен байланысты патологиялық мотивтерін бөліп көрсетті.
2014

Аталған мақалада тұлғаның эмоционалдық аймағының мәселелері қарастырылған. Мақалада тұлғаның эмоционалдық аймағының аспектілері, эмоция құрылымы, сонымен қатар тұлғаның эмоционалдық күйін диагностикалау әдістері қарастыру көзделген. Тұлғаның эмоционалдық аймағын зерттеудің аса өзектілігі атап көрсетілген. Эмоцияның әлеуметтік табиғатын талдау психология үшін болашақта нақты дәлелдемелерді қажет ететін тың тақырыптардың бірі. Эмоцияның әлеуметтік табиғаты оның әлеуметтік дүниемен, басқа адамдармен қарым-қатынасы арқылы ашылады.Эмоция – адамның ішкі жан-дүниесінің маңызды бөлшегі және тұлғаның эмоционалдық аймағына назар аудару интеллект, денсаулық, дене күшімен басқа да тұлғалық ресурстарын дамытуға көңіл бөлінуден кем болмау керек. Эмоционалдық аймақты дамыту – аса маңызды міндет, әрқайсымыз үшін аса өзекті, бірақ бұны дамыту бағыты тұлға типіне байланысты әр түрлі болып келетіндігі көрсетіледі. Эмоционалдық аймақта адамдар арасында ерекше ашық жеке айырмашылықтар байқалады. Бұл мақалада эмоцияның шетелдік әлеуметтік-психологиялық зерттеулері қарастырылған. Теориялық және эмпирикалық зерттеулерге сүйене отырып, адамның эмоционалдық күйін зерттеудің негізгі мәселелері көрсетілген. Өзкезегіндекөптегенәлеуметтік-психологиялықфеноменніңэмоционалдықкомпонентібар. Сезімдіэмоцияның саналы қобалжуы және эмоционалдық реттеуі ретінде негізгі компонентіне жатқызады. Зерттеушілер эмоцияны тұлғалық күй ретінде ажыратады. Қобалжу негізіндегі эмоциялар эмоционалдық эпизодтар деп аталады. Эмоцияны зерттемей әлеуметтік-психологиялық зерттеулер толық болмайтындығы туралы айтылған. Психологияменәлеуметтікпсихологиядағыэмоционалдықаймақтызерттеудіңнегізгібағыттарықарастырылған. Эмоционалдық құбылыстарды әлеуметтік-психологиялық тұрғыда зерттеудің түйіндік мәселелері талданған. Эмоциямен сезімнің әртүрлігі тұлғалық қасиеттермен, тұлға бағыттылығымен, мотивтерімен, талпыныстарымен, жеке психикалық қасиеттерімен анықталады. Тұлғаның эмоционалдық дамуы психологиядағы өзекті және аз зерттелген мәселелердің бірі. Қазіргі уақытта тұлғаның эмоционалдық аймағын дамытудың тұтас тұжырымдамасы жоқ деген тұжырым айтылған. Психологияда қобалжу, үрей, ұялшақтық, стресс тұлғаның эмоционалдық әлемін сипаттайтын негізгі категория ретінде қарастырылады. Эмоционалдық аймақтың өзгеруі физикалық және психикалық күйге байланысты. Тұлғаның эмоционалдық дамуы аймағын зерттеуде шешілмеген сұрақтар да көп деген пікір айтылған. Ғалымдар тұлға қалыптасуында эмоционалдық дамудың аса маңыздылығын атап көрсетуде. Оның заңдылықтарын ашу адам дамуының тұтас механизмін көрсетеді, себебі сезімнің адамның ішкі дүниесінің маңызды жақтарын ашады деген ой түйінделген. Мақала психологиядағы тұлғаның эмоционалдық аймағын зерттеуге арналған. Тұлғаны адам ретінде түсінудің қажеттілігі ұсынылады. Адамның эмоционалдық күйіне психологиялық сипаттама берілген. Эмоцияны реттеу әдістерімен психологиялық механизмі ашылған.
2014

Мақалада мотивация, оқу іс-әрекетінің мотивациясы жайлы ұғымдарға анықтама берілген. Тұлға іс-әрекетінің доминантты мотивін анықтау барысында, тұлғаны субъект ретінде, оның интеллектуалдық-эмоционалдық-еріктік аумағының ерекшеліктеріне назар аударылған. Адамның рухани қажеттілігінің жоғары болуы – моральдық, интеллектуалды-танымдық мотивтермен түсіндірілген.
2014

Мақалада ертегі терапиясының әлеуеті, бейсанадағы рөлі, ертегінің психотерапиялық әсері, ертегілерді талдаудың түрлері жан-жақты баяндалады. Ертегі бейнелерінің терең, архетиптік табиғатын «ашу», бізге адамның күрделі мотивациясы мен өмірлік заңдарын түсінуге мүмкіндік береді. Мысалы, К. Юнг бойынша, Рух архетипі – Сиқыршының, Қарттың ертегі бейнелерінде байқалады, олар ертегі кейіпкерінің жолында ең жауапты сәттерде кездесетіндігі айтылады. Сондай-ақ, ертегі терапиясының психотерапиялық әсері адамның өзіне беймәлім бейсанасында балалық шақта орын алған мәселелерінің шешілуіне үлкен әсері бар делінген. Ал, клиентті күйзеліске түсіріп жүрген мәселелерін тек ертегі терапевтінің (психологтың) терең талдауы мен интерпретациялануының нәтижесінде шешілетіндігі қарастырылады. Клиент ертегілерде кездесетін символдардың көмегі арқылы өзінің бейсанасына үңіліп, ертегі әлеміне ене отырып, бейсана деңгейінде символдарды өзінің ішкі күйзелістерімен салыстырады. Біртіндеп бұл күйзелістер оның санасына жетеді де, өз мәселесінің шығу себебін түсінетін болады.
2014
Этнопсихологиядағы кросс- мәдени ерекшеліктерді эксперименттік  тұрғыдан зерттеудің маңыздылығы

Мақалада «этнос» ұғымына адамдардың: ұрпақтардан, халықтардан, ұлттардан құралған тұрақты тарихи туындаған әлеуметтік қауымдастық деп тоқталады. Толеранттылық басқалардың мінез-құлық модельдерін, нанымдары мен құндылықтарын либералды қабылдау. «Мәдениет» түсінігі көп аспектілі феномен болғандықтан, қиын анықталатын ғылымның бірі. Мәдениеттің маңызды бағыты адамардың өмірінің мәнімен ұштастырылады, белгіленген қауымдастыққа бағынышты. Бағалылық жүйесі мақсаттармен және олардың жетістіктерімен байланысты, өмірге мән-мағыналық береді. Мәдениет қоршаған әлемде болып жатқан идеялар мен заттардың категоризацияларының мағыналық алаңы. Әлем адамдардың санасымен, идеяларымен, заттарымен мағынасын тауып құрылады.
2015
Жастардың өзіндік бағалауын теориялық және эмпирикалық зерттеу

Мақалада өзіндік бағалау – тұлғаның өзін-өзі басқа адамдар ортасындағы орнын, қасиеттерін, өз мүмкіндіктерін бағалауы зерттелген. Яғни, өзіндік бағалау – қоршаған ортаның өзгермелі шарттарына тәуелсіз өзіндік ерекшелігіңді саналау. Өзін-өзі саналау белгілі бір даму этаптарында өзіндік бағалауға айналады. Өзін-өзі саналау уақытқа сәйкес өзіңнің даралығыңды сезінумен байланысты, кез келген психикасы сау адам өткенін есіне сақтайды, қазіргі кезеңді басынан өткереді, болашаққа үмітпен қарайды. Өзіндік бағалау адамның өз жүріс-тұрысын және іс-әрекетін реттеуге тікелей қатысы бар, тұл- ғаның белсенді дамуында қалыптасатын және оның ішкі әлемінде өзіндік көрініс табатын орталық компонент, тұлға сипаты, маңызды тұлғалық білім. Тұлғаның жас ерекшелік даму деңгейінің белгілі бір кезеңінен бастап өзіндік бағалау үлкен  маңызға ие бола бастайды.Тақырыпқа байланысты жоғарыда айтылған мәселелер бойынша біз зерттеудің келесі кезеңінде алдымызға төмендегідей мақсат қойдық. Оқушылардың өзіндік бағалауына мұғаліммен қарым-қатынасының әсерін теориялық және эксперименттік зерттеу.Зерттеуімізге мынандй әдістемелер алынды; A- С. А. Буддасидің тұлғаның өзіндік бағалауы әдістемесі; B - Дембо-Рубинштейн әдістемесі; F- О.И. Мотковтың тұлғаның өзіндік бағалауы әдістемесі; G-Жас- тардың достарымен қарым-қатынасын бағалау анкетасы алынды.
2015