Қауіпсіздік

Бұлмақалада Қазақстанныңұлттыққауіпсіздігінқамтамасызетумəселелеріқарастырылады. Ұлттық қауіпсіздік – бұл елдің ұлттық мүддесін қорғауға жəне жүзеге асыруға бағытталған саясаты. Бұл саясат экономикалық, дипломатиялық, əскери сияқты əр-қилы түрге жəне құралға ие болуы мүмкін. Дейтұрғанмен де, барлық мемлекеттер ұлттық қауіпсіздік саясатын жүргізе отырып сыртқы мүдделерін қорғайды. Сол ретте Қазақстанның сыртқы қарым-қатынастарының бағыттары да қауіпсіздік мəселесімен тығыз байлынысты екендігі мақаланың негізі болып табылады.
2012

Орталық Азия аймағында аймақтық ынтымақтастықты ілгерілетуі,  шекаралық  қақтығыстардың  реттелуі, лаңкестікке қарсы күрестің тиімділігі жəне Ауғанстандағы жағдайдың тұрақтандырылуы АҚШ-тың стратегиялық мүдделеріне сай келеді жəне АҚШ аймақтағы тұрақтылықты қамтамасыз етуде үлкен рөл атқарады. Қазіргі таңда АҚШ өз бастамалары арқылы Орталық Азия аймағындағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету жəне аймақтық интеграция мəселелеріне аса зор көңіл бөлуде. АҚШ-тың «Жаңа жібек жолы» жобасында экономикалық даму мен қауіпсіздік проблемаларын кешенді түрде шешу үшін Орталық Азия аймағына Орталық жəне Оңтүстік Азияны байланыстыратын өзек ретінде Ауғанстанды қосу арқылы жаңа аймақтық қатынастар жүйесін дамыту көзделуде. Мақалада АҚШ-тың Орталық Азиядағы саясатына жасалынған жəне оның аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы Қазақстан мен АҚШ-тың екіжақты қатынастарына тигізетін ықпалы қарастырылған.
2013

Экологиялық мəселелерді шешу жəне қоршаған ортаны қорғау Еуропалық Одақ қызметінің бүгінгі таңдағы маңызды бағыты болып отыр. Бұл салада кең ауқымды экологиялық қағидалар, тетіктер жəне құралдар жүйесі дамыған, тəжірибеде жемісті жүзеге асырылып жатқан заңнамалар, нормалар бар. Əрине, табиғатты қорғау шараларын ұйымдастыруда унификацияланған əдістердің негізінде жүзеге асырылуына тырысады, бірақ əр- түрлі мемлекеттерде өзіндік ерекшеліктер сақталып қалады. Салыстырмалы түрде алсақ АҚШ жəне Канадада экологиялық саясат əртүрлі бағдарламалар, жоспарлар, ұсыныстар негізінде жүзеге асырылса, Батыс Еуропа елдерінде, соның ішінде Францияда экологиялық саясатты жүзеге асыруда заңдар жүйесіне басты көңіл бөледі. Мақалада Францияның экологиялық саясатының тарихи, халықаралық жəне еуропалық деңгейі аясында қалыптасуы, өзгеруі, жетістіктері қарастырылады. Францияның экология саласындағы проблемалары, институттары жəне ластану түрлері – пəнаралық зерттеу жүргізуге мүмкіндік берді.
2013

Орталық Азияның тұрақтылығы туралы сөз болғанда сыртқы геосаяси күштер мен олардың аймақтық саясаты көп айтылып, аймақтың ішкі факторлары ұмыт қалдырылады. Қазақстанның қауіпсіздік және тұрақтылық саясатының негізін қазақ халқының бейбітшіл дүниетанымы мен тарихи тәжірибесі құрауы тиіс. Қазақстанның тұрақты, ашық, төзімді және бейбіт ел ретінде танылуының негізінде жергілікті жүйеқұраушы фактор – қазақ ұлтына тән терең қауіпсіздік ұғымы мен бейбіт тепе-теңдік түсінігі жатыр. Қазақстанның Орталық Азия қауіпсіздігіндегі үлесі мен стратегиялары өте үлкен маңызға ие болуда. Қазақстандағы тұрақтылық бірінші кезекте қазақтардың арқасында және солардың ұлтқұраушы мүдделеріне сай жүзеге асырылып отыр. Орталық Азия бос саяси алаң, идеологиялық бостық емес. Аймақта жергілікті динамикалар күшейіп келеді. Қазақтар – Еуразия мен Орталық Азиядағы ең бейбіт,  космополит және кең ойлайтын халық. Қазақстан – аймақтың    ең тыныш және бейбітшіл елі. Қазақстан – Орталық Азия аймағының қауіпсіздігі мен тұрақтылығы үшін ең көп күш жұмсайтын мемлекет. Қазақстанның қауіпсіздік стратегияларының негізін қазақы үлгідегі қауіпсіздік ұғымдары құрауы тиіс. Орталық Азияның келешегінде Қазақстанның, қазақтардың атқаратын қызметі зор болмақ.  Ол үшін Орталық Азия елдері қауіпсіздік мәселесінде ынтымақтасуы қажет.
2013

Бұл мақалада Үндістан мен Пәкістан Республикаларының арасындағы жалпы екі жақты қарым-қатынастарын, әлем қауымдастығының екі елдің ядролық саясатына қатысты ұстанымдары мен көзқарастарына қатысты мәселелердің барлық қырларын талдай отырып, оның ғаламдық жүйедегі өзіндік маңыздылығын айқындау болып табылады.Үндістан мен Пәкістан арасындағы шекаралық, діни, этносаралық қатынастарын анықтау да негізгі зерттелетін мәселе. Жалпы, Үндістан және Пәкістанның арасында әскери даулар екі елдің экономикалық және әскери потенциалға ие бола отырып, көршісін қорқыту амалы ретінде атомдық қаруды өндіруге итермеледі. Өлкедегi атомдық қарсыластық негiзі болып «Кашмир мәселесі», сонымен қатар Үндістан мен Пәкістан арасындағы екiншi әлемдiк соғыстан кейiнгі орын алған әскери даулардың саяси, экономикалық және мәдени зардаптары қарастырылады. 1846-1947 жылдардағы Британ үкіметінен пайда болған Кашмир дауының зардаптары әлемді назарына аудартып отыр. 1962 жылғы Үнді-Қытай соғысынан кейінгі Кашмирге үш елдің, яғни Үндістан, Пәкістан және Қытайдың мүдделі болуы. БҰҰ шеңберінде Кашмир мәселесі уақытша дау ретінде қарастырады. Ал ғалымдардың пікірі бойынша өте шиеленіскен және шешімі табуы қиын мәселе екені де дау тудырмайды.
2013

Бұл мақалада Корей Халық Демократиялық Республикасы ядролық бағдарламасының пайда болуының себептері мен алғышарттары қарастырылады. Корей түбегі ХХ ғасырдың ортасынан бастап қақтығыс территориясы мен Азия Тынық мұхиты аймағындағы қатынастардың шиеленісу аумағы болып табылады. Орын алған жағдайдың алғышарты бұрын біріккен мемлекеттің толықтай бір-бірімен бақталас екі мемлекетке бөлінуіне алып келген 1950-1953 жылдардағы Корей соғысы екені сөзсіз. Жұмыста Корей соғысы аяқталып, елдің екіге бөлінуінен кейін Корей түбегі КСРО мен АҚШ арасындағы саяси, экономикалық және идеологиялық күрестің сахнасына айналғандығы жазылған. Сонымен қатар, халықаралық қауымдастықтың Корей түбегіндегі жағдайға назар аудартатын маңызды факторларының бірі бірнеше ядролық дағдарыстың пайда болуының себепшісі және көп жылдардан бері Азия Тынық мұхиты аймағы қауіпсіздік жүйесінің тұрақсыздандыру факторы ролін атқарып келген Солтүстік Кореяның ядролық бағдарламасы талқыланады.
2014

Бұл мақалада жалпы геосаяси, мәдени және діни кеңістікті құрайтын Солтүстік Африка және Батыс Азия территориясында орналасқан Араб әлемі елдерінің халықаралық ақпарат көздеріндегі бүгінгі болмысы қарастырылады. Араб әлемі соңғы жылдары бірнеше оқиғаларды бастан өткерді. Таяу Шығыс Йеменнен Бах- рейнге дейін және Ливиядан Тунис пен Мароккоға дейінгі революцияға кез болып отырды. Араб елдеріндегі саяси оқиғалар ХХІ ғасырда халықаралық қатынастарға тікелей ықпал етуші мәселелерге айналып отыр және халықаралық ақпарат көздерінде де маңызды тақырыптардың бірі. «Араб көктемі» деп танылған саяси оқиғаларды халықаралық ақпарат көздерімен сараптау қажеттілігі мақаланың өзектілігін айқындайды. Халықаралық БАҚ араб әлемінің бүгінгі болмысын сипаттауда және араб халықтарының хақты талап еткен үнін жеткізуде шешуші рөл атқарудағы көріністері мақаланың пәні болып табылады.
2014

Бұл мақалада Оңтүстік Азия аймағындағы және Үндістанның қауіпсіздік мәселелері қарастырылады. Оңтүстік-Азия субаймағындағы мемлекеттер  арасындағы  Үндістанның  географиялық,  демографиялық және экономикалық көрсеткіштері бойынша көшбасшылық жағдайы оның белсенді аймақтық саясатымен айқындалады. Оңтүстік Азиядағы саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету мәселесіндегі Үндістанның ұстанымы кешенді аймақтық қауіпсіздік үшін маңызы зор болып табылады. Бір жағынан қазіргі халықаралық қатынастар жүйесіндегі Оңтүстік Азияның геосаяси және экономикалық маңызының артуы, екінші жағынан Оңтүстік Азиядағы аймақтық мүдделер мен Үндістанның ұлттық мүдделерінің тығыз ара-қатынасы осы мақаланың өзектілігін айқындайды. Ұлттық және аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы Үндістанның саясаты аталмыш мақаланың пәні болып табылады.
2014

Анархиялы халықаралық жүйеде әлем елдері жаһандық дең­ гейде жоғарғы беделге ие биліктің болмауынан, өмір сүруді жалғас­ тыру үшін өз қауіпсіздіктері мен күш­қуатын  нығайтуға  тырысуда.  Бұл мақалада «Ұлттық мүдде» концепциясы аясында реалист, неореа­ лист көзқарастарда маңызды орны бар және біреулер (классикалық реалистер) халықаралық саясатпен сыртқы саясаттың ең басты мақ­ саттарының бірі деп санайтын, басқалар (неореалистер) болса мем­ лекеттің өмір сүруіне негізгі тіреуіш беретін бір құрал деп есептей­   тін «күш» терминіне көңіл бөлдік. Өйткені ұлттық мүдденің қорғалуы үшін мемлекеттің күш­қуаты мықты болуы қажет. Мұндай тұжырым­ даманы басшылыққа ала отырып мақсатымыз маңызды тарихи оқиға­ ларға жай ғана шолу жасап шығу емес, аталған мемлекеттердің үлкен күш болуына әкелген мәселелерді қарастырып, елдердің бұл дәреже­ ге («ұлы немесе алып күш» дәрежесі) қалай жеткенін көрсету болып табылады. Сәйкесінше бұл талдау үлкен күштердің жалпы сыртқы саясатын түсінуімізге зор ықпалын тигізеді деген ойдамыз.
2015
«Ұлы күш» ұғымы және күштердің дамуы

Бұл мақалада энергетикалық қауіпсіздіктің теориялық аспектілері мәселесі қарастырылған. Энергетикалық қауіпсіздіктің теориялық аспектілеріне қатысты түрлі авторлардың еңбектері мен көзқарастары қарастырылып келтірілді. Энергетикалық қауіпсіздік халықаралық сауда, жеткізілім және бағамен байланысты бірқатар күрделі факторлардан шығады. Сол себептен энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, мәселенің шешу жолдарын іздестіруде оны жан-жақты, соның ішінде теориялық зерттеу маңызды қадамдардың бірі болып отыр. Бүгінгі таңда мемлекеттер бір-бірімен тығыз байланыста болғандықтан, энергетикалық фактор бүкіл әлемге бірдей әсер етеді. Сондықтан энергетикалық қауіпсіздік мәселесі қазіргі заманғы халықаралық қатынастарда ерекше назарды қажет етуде. Энергетикалық қауіпсіздік тұжырымдамасын өңдеуші халықаралық қатынастар теориясында реализм мен неореализм, либерализм мен неолиберализм ерекше бөлініп, соның ішінде реализм халықаралық қатынастардағы энергетикалық қауіпсіздік мәселелерін қозғайтын үстем теория болып табылады. Теориялық  аспектілер Г. Моргентау,  К. Уолц, Р. Гилпин, Б. Бузан сынды тұлғалардың еңбектерінде көрінісін табады.
2015

Мақалада қазіргі кезеңдегі Human security шеңберіндегі Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының аймақтық қауіпсіздік саясатының дамуы зерттеледі. Авторлар, Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы шеңберіндегі аймақтың дамуына тікелей әсер ететін мәселелерді екі категорияға бөліп қарастырады. Бірінші категорияға жеке тұлғаның өмір сүруіне ықпал ететін әлеуметтік-гуманитарлық мәселелерді, ал екінші категорияға экологиялық қауіпсіздік мәселелерін  жатқызады. Мақалада, аталған әлеуметтік-гуманитарлық және экологиялық мәселелердің жеке тұлғаның өмір сүру деңгейі мен сапасына үлкен ықпал ететіні дәлелденеді. Босқындар, миграция, адам сату және денсаулық сақтау мәселелеріне кеңінен талдау жасалып, соңғы кездегі статистикалық мәліметтер көрсетіледі. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы шеңберіндегі гуманитарлық саладағы ынтымақтастықтың маңыздылығы анықталады. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы университетінің  мақсат-бағыттары айқындалады.
2015

Мақала тұтастай әскери күш-қуатты, оның ішінде қарулы күштерді қолданудың мақсаттарын, міндеттерін, нысандары мен тәсілдерін айқындайтын мемлекеттік саяси және қорғаныс құжаттарына (ұлттық қауіпсіздік, стратегияларына талдау жүргізудің негізінде Б.Обама әкімшілігінің әскери саясатының мәнін қарастыруға арналған. Жаһандық деңгейде превентивті әрекеттер доктринасын негіздеу мен оны жүзеге асыру жолдарын іздеу АҚШ қорғаныс идеологиясының жалпы үдерісі ретінде атап өтуге болады. Аталған құжаттардың басты нұсқауы – бұл соғыс сипатының өзгерісін, соңғы жылдары жиналған әскери әрекеттер тәжірибесін, соғыс пен бейбітшілік арасында-  ғы шектің жойылуын ескере отырып, қарулы күштердің жауынгерлік мүмкіндіктерін арттыру мен ұйымдастырушылық өзгерісі арқылы АҚШ қарулы күштерін жаңа шынайылылыққа бейімдеу.
2015