Сөйлеу мәдениеті

Бұл мақалада cөйлеу мәдениеті, cөз мәдениетінің негізі – тілдік норма мәселелері қарастырылады. Сөйлеу мәдениетінің нормативті, коммуникативті және этикалы аспектілері баяндалады. Тілдің комму­ никативтік сапалары, тілдесудің негізгі бірліктері мен түрлері және қазақ сөйлеу этикетінің спецификасы талданады. Коммуникативтік мақсатқа сәйкестілік сөйлеу мәдениеті теориясының басты катего­ рияларының бірі болып саналады, сондықтан да нақты ахуалды есеп­ ке ала отырып және алға қойылған міндеттер мен мақсаттарға сәйкес адресатқа мейлінше ықпал ететін сөздің негізгі коммуникативтік са­ паларын білу маңызды. Сөйлеу этикетін меңгеру дәрежесі адамның кәсіби жарамдылық дәрежесін белгілейді. Сөйлеу этикетін меңгеру беделге ие болуға, сенім мен сыйлау құрметін тудыруға ықпал етеді. Мақаланың қорытындысында халықаралық қатынастар факуль­ тетінің  студенттері  үшін  «Мемлекеттік  тілдегі  сөйлеу  мәдениеті»  – элективті курсын енгізу қажет екендігі туралы пікір білдіріледі.
2015

Телехабарлар өзіндік түр, мазмұн, мақсаты мен берілу формасына қарай ерекшеленіп, əр түрлі жанрда жүзеге асырылады. Ғалым И.Петру бұқаралық ақпарат құралдары туындыларын олардың «адресатқа əсер ету мақсатына, ақиқат өмірді кең түрде ашуына, талдау тереңдігіне, жалпылауына, мəнерлілік-бейнелілік құралдардың қолданылуына байланысты ақпараттық, аналитикалық жəне көркем-публицистикалық жанрларға» бөледі [1].
2009

Əрбір халықтың салт-дəстүрі, эстетикалық талғамы, əдеп нормалары уақыт өте өзгеріп отыратын тарихи құбылыс. Олар тілде көрінеді жəне сөйлеу əдебінің арнайы ережелері ретінде сөйлеу этикетін анықтайды. Ауызекі қатысым, немесе тілдік қатынас, адамдардың қоғамдағы əдебін қалыптастыратын маңызды үрдіс болса, тіл олардың объективті дүниетанымының деңгейін көрсетеді. Сөйлеу этикетінің табиғатына келсек, сөйлеу этикетінің микрожүйесі — тілдік қатынас барысында əлеуметтік-реттеу қызметін атқаратын тілдік амалдардың жиынтығы. Бұл жүйенің екі жақты бағыты бар, біріншіден, сөйлеу этикеті тілдік жүйеге жатады, оның бірліктері тілдік нормаға тəуелді. Ал, екіншіден, сөйлеу этикеті жалпы этикеттің құрамдас бөлшегі ретінде адамның тəртібін басқаратын əлеуметтік нормалармен тығыз байланысты.
2012

Мақалада көркем шығарма мысалында сөз мəдениетінің коммуникативтік сапасы қарастырылды. Көркем мəтін авторы мен оқырманның арасындағы қатысым көркем сөз мəдениетінің жоғары болуына ықпал етеді. Сөздің коммуникативтік сапасы көркем мəтінде берілетін ақпараттың тілдік, когнитивтік, эстетикалық көріністері, интермəтіндік құбылыстар арқылы дəлелденді. Жазушы О.Бөкей шығармаларының мысалында мəдени-тілдік ақпараттың коммуникативтік-эстетикалық қызметке қалай жұмсалатыны көрсетілді.
2013

Мақалада болашақ журналистерді сөз өнеріне баулудың теориялық жəне тəжірибелік негіздері қарастырылған. Бүгінгі БАҚ-тағы журналистердің сөйлеу мəдениеті мен жазу сауаттылығы туралы нақты мысалдар келтіріліп, сөз (тіл) өнерінің маңыздылығына ғылыми пайымдаулар жасалды. Сондай-ақ жазба тіл (баспасөз) мен ауызекі сөйлеу тілінің (телерадио) лингвистикалық заңдылықтары сөз болып, олардың болашақ журналистер үшін қажеттілігі айқындалды.
2015