Ядролық қару

XXІ ғасыр адам баласының жаһандану кезеңіне аяқ басып, әлемді жаңарту бағытында көптеген ғылыми өзгерістерімен таңдандыруда. XX ғасырдың 40-жылдарынан бастау алған ядролық қарудың негізі адамзат қоғамының қауіпті дертіне айналып, «Атом өндірісінің» бағыттары бүгінгі күннің өзекті мәселесіне айналуда.
2009

Ядролық қауіпсіздік жарты ғасырдан астам уақыт бойы әлем назарында ең күрделі, ең қатерлі мәселе болуда. Көп жылдар оның шешімін іздестіруге әлем жұртшылығы қатысып келген. «Қырғи қабақ» соғыс кезіндегі бәсекелестікте бес алып мемлекеттің қолында бүкіл адамзатты жоюға шамалы қару қорлары шоғырланған. Тек ядролық сынақтардың өзі өмірге шексіз қауіп төндіргені белгілі. Әлемде 2025 сынақ жүргізілген қазақ халқындай азап шеккен бірде-бір халық болмағанын атасақ артық болмас.
2009

Тәуелсіздік алысымен Үндістан басшылары ядролық қаруды өндірмейтіндігін және атом энергиясы тек қана бейбіт мақсатта өндірілетіндігін айтты. Олар ядролық қаруды таратпау позициясын ұстанған болатын. Сонымен қатар Үндістандағы ядролық зерттеулер ішкі ресурстарды пайдалана отырып, әскери бағдарлама жасауға жол ашты. Бұл 1960 жж. бастап әлемдік қауымдастық ядролық зерттеулердің тек бейбіт мақсатта пайдалануын қатал қадағалап отырған уақытта аса маңызды еді.
2009

Бұл мақалада авторлар қазіргі халықаралық қатынастардағы жаппай қырып-жоятын қаруды таратпау мəселесінің өзектілігіне байланысты Иран ядролық бағдарламасы аясындағы АҚШ-Иран қарама-қайшылықтарын талдау мақсатын қойған. Мақалада АҚШ-Иран қарым-қатынастарының даму эволюциясына шолу жасап, АҚШ-тың Иранға қатысты саясатының өзгеруіне сараптама жасалған.
2012

Соңғы онжылдықта əлемдік саясатта артта қалған қарусыздандыру мəселесі қазіргі таңда қайтадан маңызын алуда. Бір кезде қосполярлы тайталасты аяқтаған келісімнің тағдыры енді халықаралық қауымдастықтың назарында. Осы саладағы жағдай мұқият талдауды қажет етеді, өйткені шұғыл шешімдер халықаралық тұрақтылыққа зиян келтіруі мүмкін. Ядролық қаруды бақылау аясындағы тоқырауды жеңу керек. Бақылау режимі сақталуы керек. Ядролық қаруды бақылаудың жоқтығына қарағанда барлық кемшіліктеріне орай халықаралық қауіпсіздікке бұлардың болғаны дұрыс. Егер Ресей жəне АҚШ басшылары саяси ерікті білдірмесе, осындай бақылау 2012 жылдан кейін жоғалуы мүмкін.
2012

Бұл мақалада Иран ядролық бағдарламасының даму тарихы қарастылырып, түрлі кезеңдердегі ерекшеліктері айқындалған. Иран айналасындағы мəселе аймақтағы, тіпті əлемдегі тек саяси ғана емес, экономикалық үрдістерге де ықпал етеді. Иран ядролық бағдарламасы айналасында қалыптасқан жағдайды түсіну үшін оның даму тарихын жете зерттеу қажет, бұл өз кезегінде себеп- салдарлық байланыстарды айқындап, Иран ядролық бағдарламасының даму заңдылықтары жəне оның саяси жағдайға ықпалын анықтауға мүмкіндік береді.
2012

Бұл мақалада Иранның ядролық бағдарламасына қатысты алматылық келіссөздер  сарапталады.  Сонымен бірге қазіргі кезеңдегі Иранның ядролық саласына əлемдік қауымдастық тарапынан қалай назар аударылатындығы мен Иранның уранды байыту жөніндегі өндірістік қуаттылығына деген МАГАТЭ көзқарасы қарастырылады. Мақалада, сондай-ақ осы елге қатысты БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің қабылдаған бірқатар қарарлары да, яғни ядролық қаруды құру мақсаты үшін пайдалануы мүмкін болатын уранды байыту бойынша өндірістік қуаттылықты арттыруға байланысты бағдарламаны жүзеге асыруды тоқтатуға шақыруы да аталып өтіледі. «Алтылық» пен Иран арасындағы келіссөздерге қатысты кейбір мемлекеттердің ұстанымы да баяндалады. Иран өз кезегінде БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің талаптарын орындамауына қыр көрсету мақсатында кең көлемдегі өндірістік нысандарында уранды байыту бойынша жəне басқа да ядролық жанармайдың қуаттылығын арттыруға бағытталған жобасын жүзеге асыруды жалғастыруда. Ирандық тарап мұны тек қана бейбіт мақсатқа арналған деп дəйектеуде.
2013

Бұл мақалада Орталық Азия елдеріндегі ядролық қару таратпау саласындағы қазіргі кездегі мәселелеріне кешенді талдау жасалынған. Автор отандық және шетелдік мамандардың аталаған салаға байланысты пікірлерін ескеріп және оларға талдау жасай отырып өзінің қөзқарасын ұсынады. Сонымен қатар Қазақстандағы ядролық және басқа да радиоактивті материалдарды бақылау жүйесін қалыптастыру тәжірибесі Орталық Азия елдеріндегі мәселелерді шешу жолдарын анықтауға мүмкіндік беретіндігі дәлелденген. Осыған байланысты Орталық Азия елдері қолға алған интеграциялық үрдістер тұрғысында өздерінің және ядролық қару таратпау тәртібін қолдаушы мемлекеттердің мүдделеріне бірдей жауап беретін ядролық және басқа да радиоактивті материалдарға бақылаудың бірлескен үлгісін жасау қажеттігі туындап отырғандығы атап көрсетілген.
2014

Мақалада қазіргі замаңғы өзекті мәселелердің бірі – Иран ядролық бағдарламасы айналасындағы жағдай сарап- талып, Қазақстан ұстанымының бұл мәселені реттеудегі маңызы қарастырылады. Әлемдік деңгейде ядролық қауіпсіздік мәселесінде белсенді рөлге ие Қазақстан еліміз халықаралық қатынастар жүйесінде ерекше орын алады. Автор Қазақстанның ядролық қауіпсіздік саласында жеткен жетістіктеріне тоқталып, Республикамыздың Иран мемлекетімен екіжақты қарым-қатынастардың даму барысына шолу жасайды. Оған қоса, Қазақстанның Иран ядролық мәселесіне қатысты ұстанымын айқындай отырып, автор еліміздің бұл мәселені реттеуге қосқан үлесіне тоқталады. Мақалада Иран ядролық мәселесі айналасындағы қазіргі жағдайға сараптама жасалып, Иран ядролық бағдарламасына қатысты алтылық мемлекеттер мен Иран тараптары арасында келіссөздер ба- рысында қабылданған тарихи маңызы бар Уақытша келісім жаң-жақты қарастырылады.
2014

Бұл мақалада Корей Халық Демократиялық Республикасы ядролық бағдарламасының пайда болуының себептері мен алғышарттары қарастырылады. Корей түбегі ХХ ғасырдың ортасынан бастап қақтығыс территориясы мен Азия Тынық мұхиты аймағындағы қатынастардың шиеленісу аумағы болып табылады. Орын алған жағдайдың алғышарты бұрын біріккен мемлекеттің толықтай бір-бірімен бақталас екі мемлекетке бөлінуіне алып келген 1950-1953 жылдардағы Корей соғысы екені сөзсіз. Жұмыста Корей соғысы аяқталып, елдің екіге бөлінуінен кейін Корей түбегі КСРО мен АҚШ арасындағы саяси, экономикалық және идеологиялық күрестің сахнасына айналғандығы жазылған. Сонымен қатар, халықаралық қауымдастықтың Корей түбегіндегі жағдайға назар аудартатын маңызды факторларының бірі бірнеше ядролық дағдарыстың пайда болуының себепшісі және көп жылдардан бері Азия Тынық мұхиты аймағы қауіпсіздік жүйесінің тұрақсыздандыру факторы ролін атқарып келген Солтүстік Кореяның ядролық бағдарламасы талқыланады.
2014

Бұл  мақалада Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймаққа (ОА ЯҚАА) қатысты ядролық державалардың ұстанымына талдау жасалған. ЯҚАА құру жөніндегі келіссөздер барысындағы түйткілді мәселелер мен аймақтың өңірлік ерекшеліктері көрсетілген. Аталмыш аймақта ЯҚАА құрудың геосаяси маңызы оның орналасу жеріне байланысты екендігі атап өтілді. Сондай-ақ ОА ЯҚАА-ның халықаралық-құқықтық мәртебесін шартпен рәсімделу үдерісі талданған. Авторлар, ядролық қарусыз аймақтар идеясының дамуы мемлекеттер арасындағы сенімді нығайтуға, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және ядролық қаруды таратпау тәртібін сақтауға жол ашады деген тұжырым жасайды. Сонымен бірге әлемнің басқа өңірлерінде құрылуы мүмкін осындай аймақтар ОА ЯҚАА тәжірибесін ескеруге болады, ал орталық-азиялық республикалардың өкілдері бұдан бұрын құрылғын әлем аймақтарының халықаралық тәжірибесін ескерді.
2015

Бұл мақалада ядролық қарудан азат аймақтар құрудың халықаралық тәжірибесіне талдау жасалған. Латын Америкасы, Африка, Оңтүстік-Шығыс Азия, Тынық мұхитының оңтүстік бөлігіндегі, Антарктидадағы ядролық қарудан азат аймақтардың (ЯҚАА) өңірлік ерекшеліктері және келіссөздер барысындағы түйткілді мәселелер көрсетілген. Аталмыш аймақтардағы ЯҚАА құрудың геосаяси маңызы олардың орналасу жеріне байланысты маңыздылығы атап өтілді. Ядролық қаруды таратпау мен ғаламдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі ЯҚАА құру үдерісінің тарихи маңызы көрсетілген. Аталған аймақтар қалыптасуының халықаралық тәжірибесі сипатталып, әлемнің әртүрлі аймақтарында ЯҚАА-ның халықаралық-құқықтық мәртебесін шарттармен рәсімделуі талданған. Автор, ядролық қарусыз аймақтар идеясының дамуы мемлекеттер арасындағы сенімді нығайтуға, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және ядролық қаруды таратпау тәртібін сақтауға жол ашады деген тұжырым жасайды.
2015