Қазақстан республикасындағы шағын және opтa кәсіпкерлікті дамыту

Аңдатпа

Бұл мақалада Қазақстан Республикасындағы шағын және орта кәсіпкерліктің дамуы, олардың біздің республикамызға деген экономикалық әсері,статистикалық көрсеткіштері қарастырылады.

Жалпы кәсіпкерлік дегеніміз тәуекелге бел буып жасалынатын экономикалық әрекет, тауарларды өндіру және сатудан, іс-шарадан, көрсетілген қызметтерден, істелген жұмыстардан жүйелі пайда алуға бағытталған дербес қызмет. Кәсіпкерлік қызмет, көбінесе, адамның жеке басымен, кәсіпкермен байланысты. Ол тәуекелге бел буып,жаңа істі қолға алып өз өнімін өндіріп, қызмет көрсетеді.

Бұндай кәсіпкерлік қызметті қолға алған адамды кәсіпкер деп атайды. Көптеген елдерде кәсіпкерлік қызметті жасау үшін оны ресми түрде тіркеу талап етіледі,алайда әр елде қойылатын талаптар әр түрлі болады. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, кәсіпкерлік жұмыс заңды тұлғамен немесе заңда белгіленген тәртіппен тіркелген жеке тұлғамен (жеке кәсіпкер) басқарылуы мүмкін. Қазақстан азаматтары мен шет мемлекеттердің азаматтары, сондай-ақ, азаматтардың бірлестіктері кәсіпкерлік субъектілері болып табылады [1].

Жалпы кәсіпорынның үш түрі болады: ірі, шағын және орта.Соның ішінде мен шағын және орта кәсіпкерлікті қарастыратын боламын.

Шағын және орта кәсіпорындар, үнемі жаңарып тұратын номенклатурасымен және ассортиментімен, аз ғана партияда өнім дайындау, шектеулі тұтынушылар жағдайында елеусіз материалдар мен шикі затты қолдану қажет болған жағдайда пайда болады [2].

Қазақстанда шағын және орта бизнеске бірнеше инвесторлармен құрылатын, географиялық шектелген зоналарда қызмет ететін және нарықтың шектеулі үлесіне ие, басқаруды құрушылар жүзеге асыратын, барлық негізгі стратегиялық шешімдерді өздері қабылдайтын кәсіпорындар жатады.

Жалпы шағын және орта кәсіпкерліктің көптеп ашылуы еліміздің экономикасына үлкен әсерін тигізеді. Бұны Елбасымыз Нурсултан Назарбаевтың өзі бастап, аталмыш салаға айрықша көңіл бөліп отыруынан, сол арқылы республикадағы банктердің оны қаржыландыруды жақсы жолға қоюынан байқауымызға болады.

Мемлекет басшысы шағын және орта бизнестің кез келген елдің экономикалық жағынан өсуі мен өркендеуінің негізі екенін өте жақсы біледі. Ал бұл тектес кәсіпорындар өз ретінде орасан зор ақша айналымы мен жұмыс орындарын жасап қана қоймайды, сонымен қатар өндіріске жаңа технологияны енгізіп, бизнесті жүргізудің соны тәсілдеріне батыл қол создырады.

Шағын және орта кәсіпкерлік тұрақты экономикалық дамудың көзі болып табылады.Статистика агенттігінің осы жылғы (2017) мәліметтері бойынша қазіргі таңда елімізде 1 185 163 жеке кәсіпкерлер тіркелген екен.Олардың ішінде 189 637 шағын кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар, ал 2 711 орта кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар болып табылады.

1-кесте. 2017 жылғы 1 қаңтарға ШОК жұмыс істеп тұрған субъектілерінің саны

Облыстар мен қалалар

Барлығы

Оның ішінде

Барлығы, өткен жылғы

тиісті кезеңге пайызбен

шағын кәсіпкер

ліктегі заңды тұлғалар

орта кәсіпкер

ліктегі заңды тұлғалар

дара кәсіпкер- лер

шаруа немесе фермер

қожалы Қ

ҚР

1 185163

189 637

2 711

813 482

179 333

95,4

Ақмола

44 763

5 726

117

35 465

3 455

96,7

Ақтөбе

50 783

8 279

101

37 817

4 586

101,5

Алматы

118 690

6 862

139

68 694

42 995

100,9

Атырау

44 217

5 335

99

36 726

2 057

94,8

Батые

Қазақстан

40 435

4 762

91

30 878

4 704

102,2

Жамбыл

56 842

4 268

53

36 700

15 821

89,5

Қарағанды

84 878

14 872

192

63 102

6 712

99,0

Қостанай

53 178

5 928

147

42 258

4 845

88,1

Қызылорда

38 145

4 563

66

30 197

3 319

92,0

Маңғыстау

46 610

6 454

95

38 695

1 366

100,4

Оңтустік

Қазақстан

173 770

13 922

159

91 778

67 911

94,8

Павлодар

43 997

7 566

94

32 856

3 481

99,4

Солтүстік

Қазақстан

28 683

4 218

135

21 590

2 740

83,6

Шығыс

Қазақстан

99 021

8 542

158

75 227

15 094

100,4

Астана қ.

100 266

30 900

295

69 043

28

101,1

Алматы қ.

160 885

57 440

770

102 456

219

86,9

2017 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілер саны өткен жылғы тиісті кезеңдегі сәйкес мерзіммен салыстырғанда 4,6%-ға төмендеді. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің жалпы санында дара кәсіпкерлер үлесі 68,7%, шағын кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар - 16%, шаруа немесе фермер қожалықтары - 15,1%, орта кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар - 0,2%-ды құрады. Бұл жөнінде толық мәліметтер 1-кестеде көрсетіледі [3].

2-кесте. Шағын және орта кәсіпкерліктердегі жұмыспен қамтылғандар саны

Облыстар мен қалалар

2017 жылғы 1 тоқсан

2017 жылғы 2 тоқсан

ҚазақстанРеспубликасы

3 159 396

3 211 827

Ақмола

128 949

129 031

Ақтөбе

135 962

132 780

Алматы

278 674

280 666

Атырау

115 027

121 386

Батыс Қазақстан

Ill 708

114 428

Жамбыл

134 043

138 510

Қарағанды

228 570

230 809

Қостанай

150 751

154 271

Қызылорда

81 836

83 618

Маңғыстау

109 134

112 087

Оңтүстік Қазақстан

344 970

357 412

Павлодар

129 082

129 152

Солтүстік Қазақстан

100 635

103 864

Шығыс Қазақстан

231 139

235 090

Астана қ.

297 616

316 257

Алматы қ.

581 300

572 466

Шағын жэне орта бизнес қүрылымдарында өздерінің күнкөрісін ажыратып жүрген жұртшылықтың саны жөнінен де Алматы қаласы 572 466 көрсеткішімен алда келеді. Осы салалар арқылы әл - ауқаттарын көтерушілердің катары Астана қаласы мен Оңтүстік Қазақстан облысында да едәуір. Көрініс мейлінше түсінікті болуы үшін кесте - 2 де толық мәліметтер келтірілген.

Өткен жылдармен салыстыру үшін 1-суретке көңіл белуге болады

 

3-кесте. 2017 жылғы 1 қаңтарға жағдай бойынша микрокредиттік ұйымдардың саны

Облыстар мен қалалар

Тіркел гендер, барлығы

Жұмыс істеп тұрған шаруашылық жүргізушілер, барлығы

Белсенділер, барлығы

ҚР

1 505

647

331

Ақмола

46

22

16

Ақтөбе

48

22

8

Алматы

81

22

18

Атырау

21

10

5

Батые

Қазақстан

32

22

13

Жамбыл

93

28

11

Қарағанды

130

81

32

Қостанай

67

28

21

Қызылорда

76

44

TJ

Маңғыстау

24

8

4

Оңтүстік

Қазақстан

263

110

53

Павлодар

37

25

14

Солтүстік

Қазақстан

113

23

9

Шығыс

Қазақстан

62

26

19

Астана қаласы

143

54

24

Алматы қаласы

269

122

57

Жалпы белгілі бір кәсіп іүрімен айналысу үшін адамға қомақты қаражат керек екенін бәріміз де білеміз. Бірақта ондай көп мөлшерлі қаражат бірінде болса да,бірінде бола бермейді. Соны ескере отырып Елбасымыздың өзі оларды қолдау үшін көптеген мүмкіндіктер берген болатын. Соның бірі ретінде несиені айтсақ болады.Қазіргі таңда несие беретін коммерциялық ұйымдар жетерлік. Олар несие алушы заңды тұлғаларға барлық мүмкіндіктер көрсетіп оларға несиені аз пайыздық мөлшермен береді. Статистикалық мәліметтерге сүйенетін болсақ 2017 жылдың 1 қаңтары бойынша микрокредиттік ұйымдар саны Қазақстан Республикасы бойынша 1505 құрайды. Сол сияқты толық ақпараттарды 3-кестеден көруге болады. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері қызметтерінің көрсеткіштер құрылымы 2-суретте [3].

Қазақстан алдағы жылы Бүкіләлемдік сауда ұйымына енуге талпыныс жасауда. Ал бұл ұйымға муше болу банк саласын, шағын жэне орта бизнесті дамытуды талап етеді. Сондықтанда болар, аталмыш салаларға қолдау корсету Президент пен Үкімет саясатының басты бағыттарының біріне айналды. Енді осы қамқорлық пен қолдауды мүмкіндігінше тиімді пайдалана білу аймақтардағы әкімдіктер мен осыған қатысты басқармалардың қаншалықты дәрежеде іскерлік пен шалттық таныта алып жүргендердің нақтылы бағасы мен өлшемін байқата алады. 2017 жылғы қаңтар-маусымда (салғастырмалы бағаларда) өткен жылғы қаңтар- маусыммен салыстырғанда өнім шығарылымы 24,2%-ға, жұмыспен қамтылғандар саны және жұмыс істеп тұрған субъектілер саны 2%-ға және 4,8%-ға сәйкесінше өсті.

Облыстар

мен қалалар

2017 жылғы 1 шілде жағдай бойынша

2017 жылғы қаңтар-маусым

Жұмыс істеп тұрған

субъектілер саны

Жұмыспен қамтылғандар саны

Өнім шығарылымы (салғастырмалы бағада)

Қазақстан Республикасы

104,8

102,0

124,2

Ақмола

102,2

97,7

120,3

Ақтөбе

107,8

102,3

100,3

Алматы

107,4

100,2

130,6

4-кесте. Шағын және орта кәсіпкерлік дамуының көрсеткіштері

Атырау

102,5

95,6

153,3

Батыс Қазақстан

108,5

109,3

123,9

Жамбыл

110,4

104,7

96,3

Караганды

102,5

101,3

120,0

Қостанай

98,7

102,0

124,3

Қызылорда

103,2

98,8

130,1

Маңғыстау

104,8

103,2

99,6

Оңтүстік

Қазақстан

105,8

104,8

105,5

Павлодар

104,0

100,5

127,4

Солтүстік

Қазақстан

104,9

100,2

112,1

Шығыс Қазақстан

101,0

99,5

113,4

Астана қаласы

105,9

109,0

142,3

Алматы қаласы

105,0

100,5

120,7

2017 жылғы қаңтар - маусымда шағын жэне орта кәсіпкерлік субъектілерімен өнім шығарылымы 8656,8 млрд, теңгені құрады. ШОК субъектілерінің жалпы санында дара кәсіпкерлер үлесі 66,3%, шағын кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар - 17,2%, шаруа немесе фермер қожалықтары - 16,3%, орта кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар - 0,2%-ды құрады.Толығырақ 4 -кестеде көрсетілген [3].

 

Әдебиеттер тізімі:

  1. https://kk.wikipedia.org.
  2. http://e-history.kz.
  3. https://stat.qov.kz
Жыл: 2017
Қала: Атырау
Категория: Экономика