Қазақстанның ғылыми мақалалары


Соңғы қосылған материалдар

Мақалада қазақ тіліндегі дауысты дыбыстардың жасалым моде­ лін жасаудағы әдістер мен тәсілдер, дауысты дыбыстарды ортақ жә­ не айырым белгілеріне қарай топтастыру, дыбыстардың жеке қасиет­ терін ашудағы теориялық мәселелер практикалық, әрі практикалық тұрғыдан сөз болады. Зерттеу нысаны ретінде қазақ тілінің төл дау­ ысты дыбыстары алынатыны, түркологияда дыбыстардың моделін куб түрінде беру үрдісі бар екендігі, ал қазақ тілі үшін модельдеудің призмалық үлгісі тән екендігі, сонымен қатар дауысты дыбыстарды топтастыру барысында тек жасалым белгілері ғана емес, естілім бел­ гілерінің де қажеттілігі дәлелденеді. Қазақ тіліндегі сөз басында жа­ зылатын И және У дыбыстарының фонологиялық және фонетикалық сипаты да зерттеуден тыс қалмайды. Модельдеу нәтижелі болуы үшін құранды дыбыстардың құрамы компьютерлік бағдарлама арқылы сарапталады, оларды форматтық талдау нәтижесінде дыбыстың физикалық құрамы ашылады. Сол ар­ қылы дауыс тонының жиілік деңгейі және дыбыс тембрін жасаушы сөз дыбыстарының акустикалық мінездемесі толық айқындалады.

Мақалада қазақ тіліндегі ауызша және жазба мәтіндер түрінде­ гі БАҚ материалдарының негізінде жасалған жиілік зерттеулер тура­ лы айтылады. Сауалдар, сұхбаттар, ток­шоудағы сөйлесу, жазбалар, сұрақ­жауаптар, т.б. айтылған және жазылған мәтіндерден жасап шығарылған жиілік тізімдер қаралады. Осы материалда қазақтілді коммуникацияның бас айырмашылығы оның формасы (ауызша не жазбаша) болып табылатындықтан, ең жиі қолданылатын 100 жоға­ ры рангты лексикалық бірліктің екі тізімі көрсетіледі және әр тізім­ нің ерекшеліктері сипатталады. Осындай жиілік тізімдерді оқытуда қалай пайдалануға болатыны, қазақ мәтіндер үшін ғылыми индек­ сацияны қалай жасауға болатыны қаралады; қазақ лингвистика мен ақпараттық технологиялар үшін мүмкіндіктердің қолданысы туралы айтылады.

Бұл мақалада құйрық­бауыр асатқан кезде айтылатын өлең тал­ данады. Отбасы ғұрып фольклорына байланысты айтылатын өлеңдер бір топ құрайды

Бұл мақалада Қорқыт атаның өз ұрпағына айтқан өнеге, тағылымдары жайлы сөз етілмек. Қорқыт атаның кеңестері далалықтардың қоғамдық өмірінде үлкен рөл атқарды, олар күні бүгінге дейін халық даналығы шоғырланған мақал мен мәтелдер ретінде қабылданады

Мақалада «Қазақ биі» пәні педагог­хореографын дайындаудың кейбір аспектілері қарастырылады. Ұлттық би сабақтарын оқыту­ дың дәстүрлі формаларының жетпей жатқан әдістері проблемалары қозғалды. Қазақ биінің «сыйлық» қалпы мен «айналма» қол қозғалы­ сын мысалға ала отырып би лексикасының семантикасы ашылады, ежелгі көшпенділердің ұлттық би тілімен берілген философиялық ой жүйесінің, дүниетанымының бейнеленуі суреті беріледі. Мақалада қарастырылған кейбір аспектілерге келтірілген мысалдар қазақ биін үйретуші педагогтардың сыйымды, толыққанды және табысты оқы­ ту жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Қазақ биі бойынша педагог­хореографты қалыптастыруға елеулі әсер етуге арналған не­ гіз ретінде қолданылатын, студенттің психологиялық­педагогикалық, әдіснамалық білігін дамытуға және дүниетанымын кеңейтуге әсер ететін би қимылдарының туындауы туралы теориялық білім жүйесін жасаудың өзектілігі кеңінен ашылған. Осы мақалада қарастырылған мәселелер би мұрасының сақталуы мен насихатталуына, жеке тұлға­ ны рухани­адамгершілік және эстетикалық тұрғыдан тәрбиелеуге, сондай­ақ қазақ биін оқыту үдерісіне жаңартпашылық әдістерді ен­ гізуге бағытталаған.

Мақалада қазақы танымға сай «қоңыр» түсінің ассоциациялануы қарастырылған. Түр­түстердің ықпалы қазақ мәдениетінде көптеген жайттардан: көшпенділіктен, тұрғылықты өлкеден, әлемді кеңістік­ бейне тұрғысынан қабылдаудан, ежелгі діни және мәдени ерекшелік­ тері, сондай­ақ қазақтарда түр­түсті қабылдаудағы психологиялық аспекттен көрініс табады. Дегенмен, бұл тақырыпта сөз қозғамас бұрын, алдымен түр­түс­ терді зеррттеуді жеке өз алдына ғылым ретінде тану – көптеген ма­ мандармен мойындалмай жүргендігін айта кеткен жөн. Бұл отандық көлемдегі дәйек қана емес, жалпы әлемдік филология ғылымның критерийлеріне сай еместігінің дәлелі. Әлбетте, кез­келген ең жеңіл деген әрекеттің өзі теорияға негізделеді. Бұл – бүгінгі таңда түр­түс тануды ғылыми­теориялық негіздеу және нығайтуды өзекті мәселеге айналдыру қажеттілігін туындатып отыр.