Қазақстанның ipi банкі «қазақстан халық банкі» ақ қызметіне талдау

Аңдатпа

Банктер - қазіргі заманғы ақша шаруашылығының ажырамас бөлігі, олардың қызметі ұдайы өндіру қажеттілігімен байланысты. Банктер, елдің экономикасы қызмет ететін нарықтық тетіктің негізін құрады. Коммерциялық банктер барлық ақша ағындарының, бірінші кезекте несие ағындарының қозғалысын реттеуге, қоғамның қаржы ресурстарын неғұрлым ұтымды пайдалануды және салымдардан қайтарым барынша жоғары болатын елдің шаруашылық салаларына капиталдың құйылуын қамтамасыз етуге ықпал етуге бағытталған. Банктің нақты жағдайын анықтау банктің өзі үшін ғана емес, көптеген акционерлер мен салымшылар үшін де маңызды. Олар, оларға дамуы нақты пайда әкелетін нақты банктің қаржылық әл- ауқатына сенімді болуы тиіс.

Қазіргі экономикалық талдау банктің жүмысын объектавті бағалау және басқару шешімдерін қабылдау негізінде жатыр. Осыған байланысты банк қызметі саласында терең зерттеулер, сондай-ақ отандық және шетелдік тәжірибені түсіну қажеттілігі туындайды.

Бұл мақалада «Қазақстан Халық Банкі» АҚ қаржылық жағдайына талдау келтіріледі: Банктің негізгі қаржылық көрсеткіштеріне баға берілді, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ капиталының өзгеруіне талдау және бағалау жүргізілді. Сонымен қатар, клиенттер қаражаттарының өзгеруіне талдау жэне банк міндеттемелерінің өзгеруіне талдау жасалды. Сондай-ақ, мақалада банктің кредиттік портфелін талдау және оның ЕДБ-ның жалпы кредиттік портфеліндегі үлесі қаралды, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ кірістері мен шығыстары қаралды және талданды.

Kipicne

«Қазақстан Халық Банкі» AK 90-жылдан аса қызмет көрсетіп келе жатқан Қазақстан Республикасының ірі әмбебап коммерциялық банктердің бірі.

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ негізі қайта құрылған Қазақстан Республикасы Жинақ банкінің базасында қаланған, ал алғашқы жинақ кассасы 1923 жылы, Ақтөбе қаласында ашылған. 1936 жылы, Алматы қаласында KCPO Жинақ банкінің филиалы ашылды.

Ақтөбедегі жинақ кассасы ашылғаннан кейін 4 жылдың ішінде республикадагы кассалар саны 335 болды.

1960 жылдың аяғына қарай жинақ кассаларындагы салымшылар саны 1770 мың адам болды, ал салым ақшаның көлемі 322,7 млн сомды құраса, салымның бір адамға шаққандағы орташа мөлшері 182 сом болды. Жинақ кассаларының саны 1950 - 1960 жылдар аралығында 1,8 есеге өсіп, 1960 жылдың аяғында 2805 - ке жетті.

1998 жылдың шілде айында банк жабық акционерлік қоғамнан «Қазақстанның Халық Жинақ Банкі» A АҚ болып қайта күрылды.

Зерттеу әдістері

Кестеде Банктің соңғы үш жыл ішіндегі қаржылық көрсеткіштері көрсетілген.

Кесте 1

«Қазақстан Халық банкі» АҚ-ң қаржылық көрсеткіштері

(млн.тенге)

Көрсеткіште P

2017ж

2018ж

2019ж

2018ж/2017ж

2019ж/2018ж

+/-

%

+/-

%

Жарғылық капитал

143695

209027

209027

65332

45,47

0

0,00

Меншікті капитал

934457

1065646

1307223

131189

14,04

241577

22,67

Жиынтық активтер

8857781

8959024

9234758

101243

1,14

275734

3,08

Жиынтық міндеттемел ер

7923324

7893378

7927535

-29946

-0,38

34157

0,43

Таза пайда

173463

253431

334511

79968

46,10

81080

31,99

Жоғары кестедегі мәліметтер бойынша жарғылық капитал мөлшері соңғы екі жыл тұрақты. Ал меншікті капитал жылдан жылға асқан, 2018 жылы- 45,47 пайызға, яғни 65332 млн. теңггеге. 2019 жылы- 22,67 пайызға, яғни 241577 млн. теңгеге өсті. Жиынтық активтер де жылдан жылға өскен, 2018 жылы- 1,14 пайызға, ал 2019 жылы- 3,08 пайызға өсті.Сонымен қатар міндеттемелер, 2018 жылы- 29946 млн. теңгеге азайды, ал 2019 жылы- 34157 млн. теңгеге артқан. Таза пайда 2018 жылы- 46,10 пайзға өсті, 2019 жылы өткен жылдан- 31,99 пайызға өскен, яғни- 81080 млн. теңгеге таза пайда артқан.

Өз қызмет барысында кез келген ұйым түрлі тәуекелдерге ұшырайды және солардың біріншісі, ол салынған қаражаттардан айырлу тәекелі. Банк өз қаражаттарын да тартылған қаражаттарды да жоғалтып алуға тәуекелді. Бірақ, жағымсыз жағдайлар туған кезде пайда болған шығын ең алдымен банктің меншікті капиталы есебінен жабылады, тек меншікті қаражат жеткіліксіз болғанда ғана- кредиторлар да шығынға ұшырына бастайды. Осыдан, капитал, кредиторлардың қаражаттарын жоғалту тәуекелін минимизациялау үшін қорғаныс механзмі ролін атқарады.

Кесте 2-де Банктің капиталының соңғы үш жылдағы өзгерісі көрсетілген.

Кесте 2

Банк капиталының өсу қарқыны

Капитал

2017ж

2018ж

2019 ж

Өсу қарқыны (%)

2018ж/ 2017ж

2018ж/ 2017ж

Жарғылық капитал

143695

209027

209027

45,47

0,00

Эмиссионды табыс

1839

1839

3967

0,00

115,72

Сатып алынған меншікті акциялар

(102234)

(111441)

(114634)

9,01

2,87

Бөлінбеген пайда және басқа резервтер

820716

966215

1208957

17,73

25,12

Барлық капитал

934457

1065646

1307223

14,04

22,67

(млн.тенге)

Кесте мәліметі бойынша Банк капиталы жылдан жылға артқан, 2018 жылы Банк капиталы 14,04% оссе, 2019 жылы Банк капиталы 22,67% артты. Банк капиталының өсуі негізінен бөлінбеген пайда және басқа резервтер есебінен өсті, олар 2018 жылы 17,73% артты, ал 2019 жылы 25,12 артты.

Эмиссионды табыс 2018 жылы өзгеріссіз қалса, 2019 жылы 115,72% өсті.

Төменгі суретте Банктің негізгі міндеттемелерінің бірі- клиенттердің қаражаттары берілген.

Суреттегі мәліметтері бойынша клиенттердің қаражаттары 2017 жылы 6131750 млн. теңге болса, 2018 жылы олар 6,44 пайызға өсті да 6526930 млн. теңгені құрады, ал 2019 жылы клиенттердің қаражаттары 6406413 млн. теңгеге дейін азайды.

210

Зерттеу нәтижелері

Нарықтық экономикаға көшумен байланысты несие портфелін қалыптастыру, басқару механизмін дамыту және жетілдіру мәселесі, оның тәуекелдерін минимизациялау мақссатында өзекті және маңызды.

Қазіргі таңда несие портфелі белгілі бір критерий болып табылады, ол арқылы банктің несие саясатының сапасын айтуға болады және есепті кезеңде несиелік қызметтің нәтежелерін болжауға болады.

Төменгі кестеде Банктің және ЕДБ несие портфельдеріндегі өзгеріс берілген.

Кесте 3

Банктің несие портфелінің және ЕДБ несие портфелдеріндегі өзгеріс

(млн.теңге)

Банктің атауы

Несие портфелі

2018ж/2017ж

2019ж/2018ж

2017ж

2018ж

2019ж

+/-

%

+/-

%

«Халық

Банкі» АҚ

2650060

3954754

4245807

130469 4

49,23

291053

7,36

ЕДБ

1359051 1

13762741

14741979

172229

1,27

979238

7,12

Кестенің мәліметі бойынша Банктің несие портфелі артқан: 2018 жылы несие портфелі 49,235% өсті, ал 2019 жылы несие портфелі 7,36% өсті. Несие портфелінің артуы- банк клиенттерінің көбеуінің бір көрсеткіші.

ЕДБ несие портфельдері де артты: 2018 жылы несие портфельдері 1,27% артса, 2019 жылы 7,12% артты.

Банк жүмысының нәтежелігі ол олған пайдасы. Төменгі кестеде Банктің табыс пен шығысына талдау берілген.

Кесте 4

Банк табыс пен шығыстары

(млн.теңге)

Көрсеткіште P

2017 ж

2018ж

2019ж

2018ж/2017ж

201

9ж/2018ж

+/-

%

+/-

%

Пайыздық табыс

49759 7

675699

701350

17810 2

35,79

25651

3,80

Басқа пайыздық табыс

8731

6342

8954

-2389

-27,36

2612

41,19

Пайыздық шығыс

(2578 05)

(333772)

(31232 6)

75967

29,47

21446

-6,43

Құнсыздану га резерв қалыптасты руға дейінгі таза пайыздық табыс

24852 3

348269

397978

99746

40,14

49709

14,27

 

Кредиттік шыгындар

(6730 2)

(31995)

(30054)

35307

-52,46

1941

-6,07

Таза пайыздық табыс

18121 1

316274

367924

13506

3

74,53

51650

16,33

Қызметтер мен комиссияла рдан тускен табыс

87640

113241

123256

25601

29,21

10015

8,84

Қыз меттер мен комиссияла рдан шыгын

(2673 2)

(39006)

(54646)

12274

45,92

15640

40,10

Қыз меттер мен комиссияла рдан таза табыс

60908

74235

68610

13327

21,88

-5625

-7,58

Табыс немесе шыгыс арқылы әділ құнмен бағаланатын қаржы активтер мен міндеттемел ерден таза пайда

31423

114158

(18734)

82735

263,29

13289

2

-116,41

Сатуға арналган инвестициял ық құнды қағаздардан түскен таза өткізу (шығыны) пайдасы

1064

2428

8138

1364

128,20

5710

235,17

Шетел

валютасыме

H

операциялар ынан түскен таза өткізу (шығыны) пайдасы

(4949 )

(64577)

45379

59628

1204,8 5

10995 6

■ ' .

-170,27

Сақтандыру

55108

67315

92983

12207

22,15

25668

38,13 '

 

қызметтен табыс

             

Ассоциация ланган ұйымдағы пайдагы үлесі

-

2899

5742

-

-

2843

98,07

Басқа табыстар

23618

21765

36043

-1853

-7,85

14278

65,60

Басқа пайыздық емес табыстар

10626 4

143988

169551

37724

35,50

25563

17,75

Операционд ы шыгыстар

(1057 97)

(137223)

(14222 6)

31426

29,70

-5003

3,65

Қаржылық емес активтердің құнсыздану ынан болган шыгын

(6533 )

(27308)

(7429)

20775

318,00

19879

-72,80

Несие шыгандары бойыншабас қа шыгындард ы (қүру)/қалп ына келтіру

1737

15951

(1308)

14214

818,31

17259

-108,20

Сақтандыру шығындары

(4861 5)

(59986)

(84637)

11371

23,39

24651

41,09

Пайыздық емес шығындар

(1592 08)

(208566)

(23560 0)

49358

31,00

27034

12,96

Салық салуға дейінгі пайда

18918 5

325931

370485

13674 6

72,28

44554

13,67

Табыс салығы бойынша шығындар

(2558 9)

(82474)

(35974)

56885

222,30

46500

-56,38

Жалғасы бар қызметтен жыл бойынша табыс

16358 7

243457

334511

79870

48,82

91054

37,40

Тоқтатылға

9876

9974

-

98

0,99

-

-

н қызметтен табыс

             

Таза пайда

17346 3

253431

334511

79968

46,10

81080

31,99

Кесте мәліметі бойынша Банктің таза табысы жылдан жылға оскен, 2018 жылы 79968, ал 2019 жылы 81080 млн. теңгеге өсті. Таза табыстың жылдан жылға өсуі Банктің өте нәтежелі жүмыс істеунің көрсеткіші.

Қорытынды

Қорыта келгенде, банктің қаржылық жағдайы банк үшін ғана маңызды емес, ол банк акционерлері, клиенттері, салымшылары үшін де өте маңызды. Қарастырылған Банк Қазақстандағы ірі банктердің бірі, Банктің таза пайдасы жылдан жылға өскен, басқа да қаржылық көрсеткіштерін талдай келе Банктің жағдайы жақсы деп қорытындылаймыз.

 

Қолданылған әдебиеттер тізімі

  1. Анализ деятельности коммерческого банка. Владивосток. Издательство ВГУЭС 2004г.
  2. Экономический анализ деятельности коммерческого банка. M.: Логос, 2000г. Батракова Л.Г.
  3. https://halykbank.kz/
Жыл: 2020
Категория: Экономика